Wijdbeens zitten en meer: Amerikaanse vs. Nederlandse ideeën over persoonlijke ruimte

Heb je al gehoord over de nieuwste ergernis in het openbaar vervoer in Amerikaanse steden? Nee, het gaat niet om zakkenrollers, luide muziek, spugen of betasten. De nieuwste ergernis op de metro heeft te maken met wijdbeens zitten – een onbeleefde gewoonte van mannen die twee of meer zitplaatsen innemen door hun benen te spreiden en hun voeten stevig op de grond te zetten. Ze nemen dus veel meer plaats in dan nodig voor iemand van gemiddelde grootte. Er wordt nu zelfs campagne gevoerd om hen deze onhebbelijke gewoonte af te leren. Maar erg enthousiast zijn de reacties niet. Zoals één ‘dader’ al opmerkte: “Ik ga mijn benen niet kruisen zoals vrouwen dat doen”, en “Ik ga zitten hoe ik dat wil.”

Hoewel Amerikanen vanuit hun cultuur strikt regels volgen, schieten ze in de verdediging wanneer het om hun persoonlijke ruimte gaat. Ze houden alleen rekening met hun eigen behoeften en comfort, en negeren de impact van hun acties op anderen schaamteloos.

Ook in vliegtuigen wordt tegenwoordig hevig gestreden om ruimte. Vandaag zijn er dan ook persoonlijke wapens verkrijgbaar, waarmee je je tegen je vijand – niemand minder dan de passagier voor je! – kunt verdedigen. Voor een klein bedrag haal je bijvoorbeeld The Knee Defender ™ in huis, een soort slot dat je aan de rugleuning van de stoel voor je kunt vastmaken. Zo verdedig je je persoonlijke ruimte tegen een onbekende, hardleerse passagier die geen rekening houdt met hoe lang je benen zijn of eender wat er achter hem gebeurt.

Ruimte als vrijheidssymbool

Om te beginnen zit het recht op persoonlijke ruimte als symbool van persoonlijke vrijheid diep in de Amerikaanse genen geworteld. De uitgestrekte Amerikaanse landschappen en het historische gevoel van onbeperkte middelen hebben het idee doen ontstaat dat er voor iedereen genoeg is. Bigger is better, neem wat je wil! Dat, in combinatie met de sterke nadruk op de onafhankelijkheid en het zelfvertrouwen van het individu, heeft ervoor gezorgd dat de Amerikanen al beginnen te huiveren bij de gedachte aan een beperking op hun dierbare geboorterecht om alleen te doen wat ze willen doen, zolang het niet illegaal is. Dus ja, technisch gezien heb je in de meeste staten het recht om een wapen naar een restaurant mee te nemen, of om je gigantische wagen voor het huis van je buren in plaats van je eigen huis te parkeren. “Dit is een vrij land”, hoor je vaak als antwoord op vragen over schaamteloos, onbeleefd en onverschillig gedrag. En hoewel het bijzonder onthutsend en vervelend is, hebben ze wel gelijk.

Het belang van oprecht zijn en rekening houden met anderen

Dit staat haaks op de Nederlandse opvattingen over het belang van oprecht zijn en rekening houden met anderen. Wie van deze culturele waarden afwijkt wordt al snel ‘asociaal’ of ‘aso’ genoemd, wat zoveel betekent als ‘onverschillig’, ‘egoïstisch’ of ‘egocentrisch’. Ik hoorde deze term al vallen over dingen zoals: in een eersteklascoupé gaan zitten terwijl je een tweedeklasticket hebt, je wagen buiten de lijnen van de parkeerplaats parkeren, bij McDonald’s je plateau met vet papier en karton op tafel laten staan in plaats van het weg te gooien… De term ‘sociale controle’ maakt dan ook resoluut deel uit van de Nederlandse samenleving. Dat betekent dat je controleert wat anderen doen en nagaat of hun gedrag het welzijn van anderen niet in het gedrang brengt.

Waarom hechten Nederlanders meer belang aan een harmonieus groepsgevoel in plaats van hun individuele behoeften?

Het principe van rekening houden met anderen en het groepsgevoel boven de eigen behoeften stellen, vloeit voort uit het roerige verleden van Nederland. Eeuwen geleden, toen de Amerikanen nieuwe en spannende contreien opzochten, leefden de Nederlanders onder constante druk om hun kleine stukje land (ongeveer ter grootte van de Amerikaanse staat Maryland) te verdedigen. Als ze niet aangevallen of bezet werden door een van hun Europese buurlanden, moesten ze wel overstromingen, stormen en andere natuurrampen die hun steden en dorpen verwoestten het hoofd bieden. De mensen moesten op een beperkte ruimte samenwerken en voor elkaar zorgen om te kunnen overleven. Dit gevoel zit vandaag vervat in een van de belangrijkste kenmerken van de Nederlandse cultuur: ‘gezelligheid’. Algemeen zou je kunnen zeggen dat dit een gewoonte is waarbij mensen dicht bij elkaar gaan zitten op een warme plek. Die sfeer biedt iedereen fysieke en emotionele troost. Kaarsen, warme maaltijden en dranken, eenvoudige, maar comfortabele meubelen en een goed gesprek zorgen ervoor dat het ‘gezellig’ wordt. In vergelijking met het alternatief – een bloederige strijd tegen je buren om een piepklein stukje land te claimen – zou je kunnen zeggen dat ‘gezelligheid’ het Nederlandse vangnet is tegen de zelfvernietigingsdrang van een samenleving.

Wist je trouwens al dat Nederlanders statistisch gezien de grootste mensen ter wereld zijn? En toch zijn traditionele Nederlandse huizen erg bescheiden, met kleine kamers, dicht opeengepakt in smalle straatjes. Omdat ze zo groot zijn, moeten ze zich letterlijk ‘kleiner maken’ om anderen in hun kleine omgeving niet fysiek te overpoweren. Dit is het beste bewijs van de Nederlandse cultuur waarin het welzijn van de groep primeert op dat van het individu. Dat kan trouwens ook een verklaring zijn voor het feit dat lawaaierige, ongevoelige Amerikaanse toeristen soms meer ‘indringers’ lijken wanneer ze Nederland bezoeken.

Doordat in Nederland een andere mening over persoonlijke ruimte geldt, lijkt het in ieder geval zeer onwaarschijnlijk dat de epidemie van het wijdbeens zitten de Atlantische Oceaan zal oversteken. Maar wees gerust, iedereen die deze Amerikaanse gewoonte wil uitproberen, zal meteen een veeg uit de pan krijgen: “Hé, aso, doe je benen dicht!”

1. ”A Scourge Is Spreading. M.T.A.’s Cure? Dude, Close Your Legs.” by Emma G. Fitzsimmons, The New York Times, Dec. 20, 2014

Lisa

Lisa RossLisa is executive coach en crosscultureel consultant. Ze verzorgt Akteos trainingen over virtuele communicatie, wereldwijde teams en de Amerikaanse bedrijfscultuur.

Lees meer van Lisa:

Laat wat van je horen

*